Spotkanie zostało zorganizowane w ramach projektu „Lasy dla mokradeł – ochrona siedlisk hydrogenicznych na obszarach cennych przyrodniczo”, koordynowanego przez Centrum Koordynacji Projektów Środowiskowych Lasów Państwowych. Celem przedsięwzięcia jest popularyzacja wiedzy o mokradłach i torfowiskach – niezwykle cennych ekosystemach, które magazynują wodę, pochłaniają dwutlenek węgla i stanowią schronienie dla wielu rzadkich gatunków roślin i zwierząt.

Mokradła – niezwykłe ekosystemy przyszłości

Podczas wydarzenia uczestnicy mogli przekonać się, że mokradła to znacznie więcej niż tylko podmokłe tereny. To jedne z najważniejszych ekosystemów na Ziemi, pełniące ogromną rolę w ochronie klimatu i zachowaniu bioróżnorodności.

– Mokradła stanowią wyjątkowe ekosystemy. Nie tylko są cennym rezerwuarem wody, ale również przechowują fascynujące informacje dotyczące przeszłych losów świata. Na powierzchni pokryte roślinnością, w głębi skrywają prawdę o kondycji przyrody. Mokradła to diamenty rozrzucone po całym naszym globie, odkrywane w krajobrazie rolniczym lub schowane w gęstwinie lasów – mówi prof. Mariusz Lamentowicz, kierownik Pracowni Ekologii Zmian Klimatu UAM.

Eksperci podkreślali, że torfowiska zatrzymują wodę podczas intensywnych opadów i oddają ją w czasie suszy. Dzięki temu pomagają ograniczać skutki zarówno powodzi, jak i długotrwałych okresów bez deszczu. Co więcej, choć zajmują zaledwie niewielki procent powierzchni naszej planety, magazynują ogromne ilości węgla, skutecznie wspierając walkę ze zmianami klimatu.

Historia zapisana w torfie i eksperymenty klimatyczne

Jednym z najważniejszych punktów programu był wykład prof. dr hab. Mariusza Lamentowicza „Torfowiska – historia przyrody pisana węglem”. Uczestnicy dowiedzieli się, w jaki sposób torfowiska przechowują informacje o dawnym klimacie, roślinności i zmianach środowiskowych zachodzących przez tysiące lat.

Profesor Lamentowicz opowiadał również o nowoczesnych badaniach prowadzonych na torfowiskach, które pozwalają przewidywać skutki zmian klimatu dla tych delikatnych ekosystemów. Jak podkreślał naukowiec, badania łączą analizę przeszłości z obserwacją współczesnych zmian zachodzących w przyrodzie.

– W ciągu dwóch lat zauważyliśmy wyraźne zmiany w strukturze roślinności oraz zmieniające się proporcje pomiędzy mikroorganizmami, wyraźne obniżenie poziomu wody oraz zwiększoną ilość emisji dwutlenku węgla wydostającego się z gleby – mówił prof. Mariusz Lamentowicz, od lat zajmujący się badaniami mokradeł i torfowisk.

Uczestnicy mogli również poznać kulisy eksperymentów terenowych prowadzonych na torfowiskach w Polsce i Europie. Profesor opowiadał m.in. o specjalnych instalacjach podgrzewających torfowiska, eksperymentach ograniczających dopływ wody czy przenoszeniu fragmentów mokradeł pomiędzy różnymi strefami klimatycznymi, aby sprawdzić, jak reagują na ocieplenie klimatu.

W teren – odkrywanie tajemnic doliny Trojanki

Licealiści poznali mokradła z bliska i przyjrzeli się ich różnorodności biologicznej podczas warsztatów terenowych w dolinie rzeki Trojanki.

Uczestnicy obserwowali charakterystyczne dla terenów podmokłych rośliny, takie jak torfowce i trzciny, a także dowiedzieli się, jak funkcjonują ekosystemy torfowiskowe i dlaczego ich ochrona jest dziś tak ważna. Terenowe zajęcia pozwoliły spojrzeć na mokradła nie jako na „nieużytki”, lecz jako na cenne siedliska, od których zależy stabilność lokalnego klimatu i obieg wody w przyrodzie.

Ogromne zainteresowanie wzbudziły praktyczne doświadczenia prowadzone przez naukowców. Podczas zajęć terenowych uczestnicy mogli zobaczyć profile torfowisk oraz obserwować reakcje chemiczne zachodzące w glebie.

W skali mikro

Cennym uzupełnieniem były również warsztaty mikroskopowe prowadzone w OEPL Dziewicza Góra przez dr. Mariusza Bąka. Podczas zajęć uczestnicy mieli okazję zajrzeć do świata niewidocznego gołym okiem, samodzielnie przygotowując preparaty mikroskopowe. W dużym powiększeniu obserwowali struktury anatomiczne roślin oraz próbki torfu pobrane w terenie.

Poznawali budowę mchów torfowców i analizowali, jak zbudowane są ich delikatne listki. Poszukiwali również mikroskopijnych organizmów żyjących w torfie oraz ich pozostałości. Udało się zaobserwować skorupki pozostawione przez kilka gatunków ameb skorupkowych, a także inne formy życia, w tym nicienie i mechowce. Dr Mariusz Bąk udostępnił także do obserwacji kolekcję szczątków roślinnych pochodzących z różnych torfowisk Polski.

„Dzikie pesto” – smaki mokradeł

Jednym z najbardziej oryginalnych punktów programu były warsztaty „Dzikie pesto”, w których udział wzięli wszyscy uczestnicy „Bagnowiska”. Warsztaty prowadzili członkowie Stowarzyszenia „Kasztelania Ostrowska”.

Uczestnicy poznali przykłady jadalnych roślin występujących na terenach wilgotnych i bagiennych oraz ich kulinarne zastosowanie. Przygotowując wspólnie „dzikie pesto” wykorzystali m.in. pokrzywę zwyczajną, podagrycznik pospolity i bluszczyk kurdybanek. Po degustacji każdy mógł zabrać ze sobą słoiczek zielonego przysmaku.

Prowadzący zwrócili uwagę na to, jak korzystać z roślin jadalnych w sposób odpowiedzialny i z poszanowaniem natury. Warsztaty pokazały, że przyroda może być nie tylko obiektem obserwacji, ale również źródłem smaków i inspiracji.

„Smoki w stawie i na trawie” – fascynujący świat płazów i gadów

Seniorzy z Gminy Czerwonak wnikliwie przyjrzeli się wystawie fotografii Tomasza Skorupki „Smoki w stawie i na trawie”, prezentującej rodzimy świat płazów i gadów na tle mitycznych smoków.

Uczestnicy podziwiali zatrzymane w kadrze żaby, traszki, ropuchy, jaszczurki i węże. Wśród przedstawicieli rodzimej herpetofauny były zarówno gatunki dobrze znane jak i prowadzące skryty tryb życia czy rzadkie. Wystawa zwracała uwagę na to, jak bardzo przetrwanie tej grupy zwierząt wymaga zachowania naturalnych siedlisk wodno-błotnych.

Uzupełnieniem programu był pokaz filmu „Rojsty, Moczary i Torfowiska”, który w przystępny sposób przybliżył temat ochrony terenów podmokłych i zagrożeń wynikających z ich osuszania i degradacji.

Na zakończenie wszyscy uczestnicy zgromadzili się przy ognisku na wspólnym posiłku kosztując m.in. zupy pokrzywowej i wymieniając wzajemne doświadczenia.

„Bagnowisko” pokazało, że nauka o przyrodzie może być jednocześnie fascynującą przygodą i inspiracją do działania. Wspólne warsztaty, wykłady i zajęcia terenowe pozwoliły uczestnikom lepiej zrozumieć znaczenie mokradeł dla klimatu, gospodarki wodnej i ochrony bioróżnorodności.